تشخیص زعفران خالص از تقلبی

غذا و آشپزی 1401/02/11 14:35:39
تشخیص زعفران خالص از تقلبی
گیاه زعفران را می‌توان بین انگشتان دست فشرده و به شکل یک توپ گرد درآورد تا بتوان زعفران تقلبی را از زعفران خالص تشخیص داد.

نحوه تشخیص زعفران خالص از زعفران تقلبی

 

ابتدا بهتر است این طلای سرخ را که ارزشش از خیلی از فلزات گرانبها بیشتر است، بهتر بشناسید. گیاهی که بسیاری از پژوهشگران موطنش را ایران می‌دانند و ۶۵ درصد تولیدش در دنیا متعلق به ایران است. با مجله اینترنتی بیننده همراه ما باشید.

 

زعفران 


شاید برای اکثر ما باورش سخت باشد که ارزش اقتصادی بعضی گیاهان دارویی اگر از فلزات گرانبها بیشتر نباشد کمتر هم نیست.
گیاه زعفران با نام علمی Crocus Sativus.L از آن جمله گیاهان دارویی، از تیرهٔ زنبقیان است که سابقه آن به بیش از ۲۵۰۰ سال قبل برمی گردد. گفته می‌شود که این گیاه ظاهرا بومی یونان و مناطق مدیترانه‌ای است، ولی بسیاری از پژوهشگران معتقدند که خاستگاه زعفران به عنوان با ارزش‌ترین ادویه جهان به دامنه‌های کوه‌های زاگرس و به ویژه ناحیه الوند در ایران تعلق دارد.

زمین زعفران
زمین زعفران

 


ایرانیان باستان از قدیم الایام کشت و پرورش آن را رونق بخشیده‌اند و حتی برخی موطن اصلی آن را ایالت قدیم ماد در ایران می‌دانند.

این گیاه به عنوان ادویه در آشپزی کاربرد فراوان دارد. پیاز زعفران، یک پوشال قهوه‌ای رنگ دارد که از آن محافظت می‌کند. بعد از این که پیاز این گیاه کاشته می‌شود، شروع به رشد می‌کند و یک ساقه(تیج) ایجاد می‌کند که در انتهای آن غنچه ایجاد می‌شود. کلاله و خامه زرشکی رنگ گل زعفران جمع‌آوری و پس ازخشک کردن برای چاشنی و رنگ دهی غذاها استفاده می‌شود. زعفران به عنوان گران‌بهاترین ادویه جهان بر حسب وزن شناخته می‌شود.

 

پیاز زعفران
پیاز زعفران

 

عطر و مزه منحصر به فرد زعفران بخاطر وجود ماده‌ای به نام سافرانال می‌باشد، و رنگ زرد طلایی که به غذا می‌دهد بخاطر کروسین یا کروچین است.

جنس زعفران دارای گونه‌های متعددی بوده و برای آن حدود ۸۰ گونه ذکر شده است. در ایران بیش از ۱۰ گونه که نزدیک به زعفران زراعی است، گزارش شده است.

پیاز زعفران
پیاز زعفران

 

گونه های مختلف گیاه زعفران

بسته به زمان گل‌دهی گونه‌های مختلف زعفران به سه دسته تقسیم می‌شوند:


۱- زعفران زراعی (زعفران موجود در بازار)، وحشی، خزر، گیلان، زاگرس، گل بلند، جوقاسم و زیبا که زمان گل‌دهی آن‌ها فصل پاییز است.
۲- دو گله، آریوس و آلمه که در فصل بهار گل می‌دهند.
۳- زعفران بنفش و کورکوری که گل‌دهی آن‌ها در فصل زمستان شروع می‌شود.

 

شرایط کشت و تولید گیاه زعفران

زعفران در اقلیم‌های مختلف با شرایط متغیر از نظر ارتفاع، تغییرات درجه حرارت و رطوبت هوا کشت وکار می‌شود. کشت زعفران را می‌توان در ارتفاع ۲۰۰۰ متری از سطح دریا یافت.

دما‌های پایین و کاهش شدت و مدت زمان تابش نور در زمستان موجب کم شدن ظرفیت رشد گیاه شده و از این رو موجب کاهش میزان رشد این گیاه می‌شود. ولی مزیت بزرگ زعفران این است که این گیاه می‌تواند در مناطق خشک یا نیمه خشک و حتی در تابستان که کمبود آب وجود دارد، کشت شود.

پس در نهایت زعفران گیاهی گرمسیری است و در نقاطی که آب وهوا معتدل باشد، یا در تابستان‌های گرم و خشک وحتی در آب و هوای آفتابی ودر پاییز و زمستانی نسبتا ملایم به خوبی رشد می‌کند.

این گیاه دارویی، نیاز آبی کمی بین ۷۰۰-۶۰۰ میلی متر در یک فصل رشد دارد که این نیاز کم با دما رابطه دارد. زعفران می‌تواند دما‌های محیطی پایین ۱۵- تا۲۰- درجه سانتیگراد در زمستان و ۳۵-۴۰ درجه سانتیگراد در تابستان را تحمل کند.

البته به این معنی نیست که زعفران به این دما‌ها غیرحساس است. طول مدت روشنایی روز نتایج قابل توجهی در گلدهی زعفران دارد. مناسب‌ترین طول مدت روشنایی برای این گیاه ۱۱ ساعت است.

بارندگی‌های بهاره تاثیر قابل ملاحظه‌ای در تکثیر پیاز‌های جدید دارد، در حالی که بارندگی نوبت دوم در پایان تابستان یا شروع فصل پاییز به ایجاد  گل که سبب عملکرد خوب گیاه می‌شود، کمک می‌کند.

زعفران به دلیل طبع گرم آن تا حد زیادی می‌تواند در مقابلِ هوای سرد مقاومت کند، پیاز زعفران در دمای منفی چهل درجه سانتیگراد به رشد عادی خود ادامه می‌دهد و شادابی و نشاط برگ‌ها را کاملاً حفظ می‌کند. 


یخ زدگی و بارندگی در زمان گلدهی بسیار مضر است و می‌تواند خسارت زیادی را به عملکرد گیاه وارد کند. خاک‌های مرطوب و غرقابی (مثل کشت برنج) مناسب کشت زعفران نیست، زیرا پیاز زعفران در چنین خاک‌هایی به سرعت دچار پوسیدگی می‌شود.

پیازچه زعفران در مناطق سردسیر با بارندگی زیاد بسیار بهتر از مناطق گرمسیر عمل می‌آید و یکی از دلایل اصلی که باعث تمایز زعفران مرغوب از زعفران نامرغوب می‌شود، شرایطِ اقلیمی و آب و هوای آن منطقه است که هرچقدر منطقه سردسیرتر باشد، عملکرد و عیار زعفران بالاتر می‌رود.

گیاه زعفران
گل زعفران

 

زمان برداشت گیاه زعفران

برداشت محصول زعفران شامل چیدن گل‌ها و جدا کردن کلاله (قسمت قرمز رنگ خوراکی) از سایر قسمت‌های گل است. زمان برداشت محصول زعفران از اواخر مهرماه تا اواخر آذرماه نسبت به موقعیت اقلیمی نقاط زعفران‌خیز متغیر است.

گل‌های زعفران معمولا از اواخر مهرماه ظاهر شده و به تدریج برتعداد آن‌ها افزوده می‌شود. عمر متوسط گل‌ها درصورتی که چیده نشوند ۳ روز است. معمولا دوره گل دادن گیاه زعفران درحدود ۱۵ تا ۲۰ روز و دوره برداشت گل‌ها ۱۰ تا ۱۵ روز است.

برداشت گل زعفران فقط با دست انجام می‌گیرد و به تازگی ماشین برداشت مکانیزه آن هم در داخل و هم در اسپانیا طراحی وتولید شده است.

بهترین موقع برداشت گل به منظور حفظ مرغوبیت و عطر و رنگ زعفران صبح خیلی زود و قبل از باز شدن غنچه‌ها است؛ لذا برداشت گل به حالت غنچه به جای حالت‌های نیمه باز و کاملا باز می‌تواند یک روش مفید در جهت کاهش بار میکروبی اولیه زعفران در نظر گرفته شود.

برداشت و آماده سازی زعفران
برداشت و آماده سازی زعفران

 

خواص دارویی گیاه زعفران

زعفران ویژگی سرخوشی داشته و امروزه برخی شرکت‌های دارویی اروپایی از آن به عنوان اینتگراتور ضد افسردگی استفاده می‌کنند.

کامپفرول در گلبرگهای گل زعفران یافت می‌شود. این ترکیب با فواید سلامتی مانند کاهش التهاب، خاصیت ضد سرطانی و فعالیت ضد افسردگی مرتبط است.
کروسین و سافرانال موجود در زعفران تأثیری مشابه داروی فلوکستین داشته و از بازجذب دوپامین، نوراپی نفرین و سروتونین جلوگیری نموده و بدین ترتیب اثر ضد افسردگی خود را اعمال می‌نماید.

کاهش میزان سروتونین منجر به افزایش علائم "PMS" یا سندرم پیش قاعدگی و به ویژه افسردگی می‌شود. نتیجه مطالعات نشان می‌دهد کروسین و سافرانال موجود در زعفران از بازجذب سروتونین جلوگیری کرده و در نتیجه منجر به افزایش مقدار سروتونین و کاهش علائم افسردگی در زنان مبتلا به "PMS" می‌شود.

از آنجاییکه افسردگی از مهم‌ترین عوامل کاهش میل جنسی است، بهبود افسردگی موجب افزایش میل جنسی نیز می‌گردد.
کاروتنوئیدهای موجود در زعفران به ویژه کروسین و کروستین که آنتی‌اکسیدان می‌باشند با جلوگیری از فعالیت "ROS: Reactive Oxygen Species" از اکسیداسیون اسیدهای چرب در غشا جلوگیری کرده و در نتیجه سبب افزایش تحرک و بهبود مورفولوژی اسپرم و همچنین عملکرد جنسی آقایان می‌گردد.

زعفران با محدودسازی سنتز RNA و DNA در سلول‌های سرطانی، قطع واکنش‌های زنجیره‌ای رادیکال‌های آزاد، از طریق فعالیت آنتی‌اکسیدانی ترکیبات خود در پیشگیری و بهبود سرطان کمک می‌کند. همچنین ترکیبات کاروتنوئیدی بر آنزیم "Topoisomerase 2" برهم کنش دارد که این خاصیت به فعالیت سیتوتوکسیکی زعفران بر می‌گردد و سبب آپپتوز سلول‌های سرطانی می‌شود.

طبق تحقیقات، زعفران با مهار اشتها از میان‌وعده جلوگیری می‌کند. در یک مطالعه دیگر، مصرف مکمل عصاره زعفران به‌طور قابل توجهی به کاهش اشتها، شاخص توده بدن (BMI)، دور کمر و توده چربی کل بدن کمک کرد.

خاصیت آنتی‌اکسیدانی زعفران وجود داشته باشد که کلسترول خون را کاهش داده و از عروق گرفتگی عروق جلوگیری می‌کند.

زعفران برای بهبود بینایی در بزرگسالان مبتلا به AMD و محافظت در برابر رادیکال‌های آزاد خسارت، که به AMD مرتبط است، ظاهر می‌شود.
در طب سنتی، زعفران دارای طبع گرم است. به عنوان مسکن، خلط آور، محرک جنسی و معرق، کاربرد دارد. در گزارش‌های داستان گونهٔ مربوط به مناطق استوایی آسیا، از خمیری نام برده شده که مخلوطی از زعفران و چوب صندل است و این خمیر امروز همچون گذشته به صورت مرهمی آرامش بخش برای پوست‌های خشک مصرف می‌شود. برای کسانی که رازیانه را در شیربرنج دوست ندارند می‌توان از زعفران استفاده کرد و به آن طعمی دل‌انگیز می‌دهد.

 

جایگاه اقتصادی زعفران

زعفران به عنوان با ارزش‌ترین ادویه جهان و گران‌ترین محصول کشاورزی جایگاه خاصی در بین محصولات صادراتی دارد. در حال حاضر ایران بزرگ‌ترین تولیدکننده و صادرکننده زعفران در جهان است و بیش از ۶۵% از تولید جهانی این محصول گرانبها به ایران اختصاص دارد.

هر چند درگذشته این ادویه با ارزش در کل ایران کشت می‌شده است، ولی در حال حاضر قسمت اعظم زعفران کشور در استان خراسان در (شهرستان‌های تربت حیدریه، قاین و ... تا بیرجند وطبس) تولید می‌شود و در استان‌های دیگر میزان تولید کمتر است.

علاوه بر کشور ایران از کشور‌های اصلی تولیدکننده زعفران هندوستان، یونان، آذربایجان، اسپانیا، مراکش و ایتالیا را می‌توان نام برد. در یک زمین کشت زعفران در اوج بازدهی زمین که سال پنجم کشت است، حدود یک تن گل در هر هکتار برداشت می‌شود که از این مقدار تنها حدود سیزده کیلوگرم زعفران خشک قابل تهیه می‌شود.

 

عوامل موثر در نگهداری زعفران

۱- نور: یکی از مهمترین نیازمندی‌های زعفران، محافظت از این فرآورده باارزش در مقابل نور است. نور باعث اکسایش چربی‌ها (اکسایش یک واکنش شیمیایی که در اتم، مولکول‌ها یا یون‌ها اتفاق می‌افتد)، از بین رفتن ریبوفلاوین (ویتامین ب ۲)، کاهش عطر و طعم و توان رنگ‌دهندگی و خواص دارویی زعفران می‌شود؛ لذا بسته‌بندی زعفران از ورود نور باید جلوگیری کند. یکی دیگر از عواملی که باعث تسریع اکسیداسیون می‌شوند اشعه نامرئی خورشید یا ماوراء بنفش و اشعه کوتاه‌تر مرئی است.

۲- اکسیژن: اکسیژن یکی از فاکتور‌های موثر در تعیین مدت ماندگاری مواد غذایی خشک شده یا حاوی ترکیبات حساس در برابر اکسیژن مانند زعفران محسوب می‌شود. اثر غلظت اکسیژن بر کیفیت و مدت نگهداری موادغذایی مانند زعفران به اثبات رسیده است. نوع و طراحی شرایط نگهداری زعفران باید به گونه‌ای باشد که پایداری اکسایشی آن را حفظ کرده و از تنزل کیفیت و فساد آن جلوگیری کند. اکسیژن علت اولیه تندی حاصل از اکسیداسیون، زایل شدن رنگ، تغییر نامطلوب عطر وطعم، کاهش ارزش غذایی و ماندگاری زعفران است.

۳- رطوبت: مواد غذایی خشک شده به دلیل آنکه مقدار زیادی از آب خود را از دست داده‌اند، آمادگی بسیاری برای جذب رطوبت از محیط اطراف خود دارند. در صورت جذب رطوبت زمینه برای ایجاد تغییرات نامطلوب در این مواد و کاهش مدت نگهداری آن‌ها فراهم می‌شود؛ بنابراین نیاز اولیه در نگهداری زعفران محافظت آن در برابر رطوبت است.

۴- درجه حرارت: تغییرات دما باعث تغییرات فیزیکی یا شیمیایی در موادغذایی می‌شود. افزایش دما موجب اتواکسیدان (فرآیند شیمیایی) برخ ترکیبات موثره زعفران و در نتیجه کاهش کیفیت آن می‌شود. بهترین شرایط نگهداری زعفران دمای پایین، رطوبت نسبی پایین و فعالیت آبی کم است؛ بنابراین از لحاظ اقتصادی در هنگام نگهداری کاهش رطوبت نسبی از کاهش دما به صرفه‌تر است.

5- جنس بسته محتوی زعفران: نوع جنس بسته‌ها می‌تواند تاثیر معنی‌داری بر حفظ خصوصیات فیزیکی وشیمیایی زعفران (رنگ، طعم وعطر) داشته باشد، به طوری که از چهار نوع بسته‌بندی با جنس‌های شیشه، پلی‌اتیلن و فویل آلومینیوم‌دار، شیشه و پلی‌اتیلن نسبت به فویل، بدون البته تفاوت خیلی زیاد ویژگی‌های کیفی زعفران را بهتر حفظ می‌کند. لازم به ذکر است که جنس بسته‌ها تاثیر قابل توجهی بر وضعیت آلودگی زعفران ندارد.

 

راهکار شناخت زعفران خالص از تقلبی

گیاه زعفران را می‌توان بین انگشتان دست فشرده و به شکل یک توپ گرد درآورده و دید آیا شگل گرد حفظ می‌شود یا خیر. چون زعفران خالص انعطاف‌پذیر است و وقتی فشرده می‌شود سریعا از هم پاشیده می‌شود.

علاوه برآن در صورت نزدیک کردن کبریت به زعفران خالص، مشاهده می‌کنیم که نمونه خالص آن سریع آتش می‌گیرد وبه سختی اثری از خود باقی می‌گذارد.

در حالی که یک رشته زعفران تقلبی به سختی می‌سوزد، جرقه‌هایی به اطراف پرتاب می‌کند، به راحتی خاموش می‌شود و بقایای قابل توجهی از خود به جای می‌گذارد.

 

در جدول زیر رایج‌ترین تقلب‌های زعفران که در طول تاریخ صورت گرفته‌اند را مشاهده می‌کنید:

جدول رایج ترین تقلب های زعفران
جدول رایج ترین تقلب های زعفران

 


ارزش غذایی زعفران

ارزش غذایی زعفران به مقدار هر ۱۰۰ گرم، در قالب جدول زیر قابل ملاحظه است.
 

ارزش غذایی زعفران
ارزش غذایی زعفران

 

 

 

 

 


منبع: ایرنا؛ ویکی پدیا؛ برگرفته از: کتاب راهنمای کاربردی کاشت تا فرآوری زعفران، تالیف کیهان خسروی و کیوان پزشک‌پور، انتشارات آموزش و ترویج کشاورزی، ۱۳۹۳

نظرها
نظر جدید
امتیاز
captcha
  • {{item.Name}}
    {{item.DateTimeLocalized}}
    {{item.Text}}
شاید به این مطالب هم علاقه مند باشید
توپ بیسکویت و سیب با شکلات
توپ بیسکویت و سیب با شکلات

یک میان وعده لذیذ و ساده بدون نیاز به پخت!

غذا و آشپزی 1399/10/09 مشاهده مطلب

لاته کدو حلوایی
لاته کدو حلوایی

دوستداران قهوه بخوانند. در این بخش می خواهیم طرز تهیه یک نوشیدنی پاییزه و زمستانه را بهتون آموزش بدیم با نام لاته کدو حلوایی. عاشقش میشین ؛)

غذا و آشپزی 1399/10/12 مشاهده مطلب

کیک وارونه پرتقالی کاراملی
کیک وارونه پرتقالی کاراملی

کیک وارونه پرتقالی کاراملی با بادام و هل، کیکی خوشمزه و پخت آن راحت است که می‌توانید در خانه درست کنید و از مزه بی نظیرش لذت ببرید.

غذا و آشپزی 1399/10/24 مشاهده مطلب

11 ترفند خلاقانه برای استفاده از پوست مرکبات
11 ترفند خلاقانه برای استفاده از پوست مرکبات

گاهی پوست مرکبات از خود آنها مفیدتر هستند. در اینجا 11 ترفند برای استفاده از آنها به عنوان آبنبات، طعم دهنده، آفت کش و حتی در لوازم آرایشی و غیره آورده شده.

غذا و آشپزی 1400/06/01 مشاهده مطلب

بادام زمینی و فواید و مضرات آن
بادام زمینی و فواید و مضرات آن

بادام زمینی علاوه بر اینکه از سرطان، بیماری‌های قلبی، بیماری‌های عصبی جلوگیری می‌کند، ممکن است موجب تغییر رنگ چشم یا ایجاد آلرژی نیز شود.

غذا و آشپزی 1400/07/13 مشاهده مطلب

التهاب آورترین ماده در نوشیدنی قهوه
التهاب آورترین ماده در نوشیدنی قهوه

افزودن بعضی مواد به نوشیدنی قهوه آن را ناسالم کرده و باعث ایجاد التهاب و اضافه وزن می گردد.

غذا و آشپزی 1401/02/26 مشاهده مطلب

لطفاً صبر کنید