نام انقلاب زمستانی در تمدن های باستان 

فرهنگ و هنر 1399/10/06 20:39:50
نام انقلاب زمستانی در تمدن های باستان 
آیا می دانستید که انقلاب زمستانی یا همان شب یلدای خودمان، توسط تمدنهای مختلف در سراسر جهان هم جشن گرفته می شود؟

انقلاب زمستانی چیست؟

 

حتما تا کنون به واژه "انقلاب زمستانی" برخورد کرده اید.  

زمانی که خورشید در ربع جنوب شرقی افق و در منتها درجه آن طلوع می‌کند، آنروز روز انقلاب زمستانی است. این رویداد و تاریخ وقوع آن هر دو حامل معنای این نام هستند و انقلاب زمستانی در اینجا یعنی خورشید در این مسیر برای مدتی دچار تحول شده و ظاهرا ثابت می‌ماند و در تمام شکوه خود نمی درخشد و به نظر می رسد در بقیه سال نسبت به موقعیت معمول خود در آسمان فاصله دارد. پیش از اینکه به مسیر قبلی خود، یعنی امتداد افق شرقی باز گردد، مدتی در حد توقف از حرکتش کاسته می‌شود. 

همانطور که همه می دانید، زمستان در دو مرحله روی زمین اتفاق می افتد - اواسط سال در نیمکره جنوبی و اواخر سال در نیمکره شمالی. خورشید زمستانی در سطح جنوبی آسمان حرکت می‌کند و مسیر آن کوتاه است و ساعتهای روشنایی روز کم هستند.  بنابراین ، انقلاب زمستانی در روز 30 آذر در تقویم پارسی و 20 یا 21 دسامبر در تقویم میلادی، یعنی طولانی ترین شب و کوتاه ترین روز سال اتفاق می افتد. این انقلاب زمستانی در فرهنگ ایرانی، از زمان باستان تا کنون "یلدا" نامیده شده است. 

فصول در کشورهای شمال و جنوب خط استوا برعکس هم هستند. اما در حالی که اتفاقات متضادی در دو نیمکره در حال رخ دادن است، انقلاب زمستانی در یک زمان خاص، و برای همه، در هر کجای زمین رخ می دهد. 

 

جشن انقلاب زمستانی در تمدن های باستان
 

مدتهاست که این انقلاب زمستانی (شب یلدا) توسط تمدنهای مختلف در سراسر جهان مشاهده و جشن گرفته می شود. علاوه بر آن، انقلاب زمستانی روزی برای جشن گرفتن بود زیرا معنای آن بازگشت به روزهای گرم بود. 

انقلاب زمستانی ، طولانی ترین شب سال، در 21 یا 22 دسامبر در نیمکره شمالی و 20 یا 21 ژوئن در نیمکره جنوبی رخ می دهد. 

 

شب یلدا: این جشن انقلاب زمستانی، در 30 آذر هر سال برگزار می شود و یکی از باستانی ترین جشنواره های پارسی به شمار می رود. شب یلدا با قدمتی بیش از 7000 سال، به زمانی برمی گردد که اکثر ایرانیان پیرو آیین زرتشت بودند. یلدا به معنی تولد و زایش است. بنابراین نام آن به معنای "شب تولد" است و از این جشن به عنوان "شب چله" نیز یاد می شود. 

یکی از دلایل برگزاری این جشن، شب زادروز ایزدمهر یا میترا است. مهر به معنای خورشید است و تاریخ پرستش آن در میان ایرانی ها و آریایی ها به پیش از دین زرتشت بازمی گردد که پس از ظهور زرتشت، این پیامبر، خورشید را خدای یگانه اهورامزدا (به معنی دانای بزرگ هستی بخش) تعریف کرد. 

سفره شب یلدا
سفره شب یلدا
 

 

ایرانیان باستان معتقد بودند که در طولانی ترین شب سال، نیروهای اهریمن بر همه چیزمسلط بودند و فردای آن روز، که روز پیروزی میترا، خدای خورشید بر تاریکی بود را جشن می گیرند.  

 آنها برای دعا، محافظت از یکدیگر در برابر شر، دور هم جمع می شوند، و آتش روشن می کنند و در کارهای خیرخواهانه سهیم می شوند. دوستان و خانواده دور هم جمع می شوند و برای یکدیگر آرزو می کنند و همراه با غذاهای مخصوص مانند آجیل و انار جشن می گیرند و شعر می خوانند. به ویژه  شعرهای حافظ، شاعر پارسی قرن 14. برخی از آنها تمام شب را بیدار می مانند تا از آفتاب صبح استقبال کنند.  

این جشن در افغانستان، ازبکستان، ترکمنستان و تاجیکستان نیز شب یلدا نامیده می شود.

میترا (Mithra)
میترا (Mithra)
 
  

سَتِرنالی (Saturnalia): جشنواره بت پرستانه سترنالی، یک جشن انقلاب رومی باستان بود که به سَتِرن، خدای کشاورزی و زمان، اختصاص داده شده بود. این جشن شگفت آورِ یک هفته ای از 17 تا 24 دسامبر مصادف با 27 آذر تا 4 دی برگزار می شد. در این جشن همه مردم اعم از اشراف و برده ها شرکت می کردند. 

به طور کلی اینطور در نظر گرفته می شود که بسیاری از جشن های سنتی نیمه زمستان در فرهنگ غربی، از جمله جشن کریسمس، نشان دهنده برخی از مراسمی است که در آن زمان برگزار می شد، مانند عیدی گرفتن و هدیه دادن. 

مقبره سَتِرن
مقبره سَتِرن
 

 

دونگ ژی (Dongzhi):  دونگ ژی در چینی به معنای "زمستان شدید" یا "ورود زمستان" است و در کوتاه ترین روز سال یعنی حدود شش هفته قبل از سال جدید چینی اتفاق می افتد و به عنوان روزی که هر کس یک سال بزرگتر می شود در نظر گرفته شده است. 

این جشنواره که توسط چینی ها و دیگر آسیای شرقی برگزار می شود، ریشه در "سلسله هان" دارد (202 قبل از میلاد - 220 میلادی).  

دونگ ژی، یک روز فرخنده محسوب می شود، زیرا بیانگر بازگشت روزهای طولانی تر و افزایش انرژی مثبت یا یانگ است.

به  نوعی این روز را روز پایان برداشت محصول می دانند. به مناسبت جشن دونگ ژی، خانواده ها دور هم جمع می شوند و با غذاهای سنتی چینی مانند کوفته برنجی چسبناک، معروف به تانگ یوان و کوفته های پر از گوشت یا ساده، مهمانی می گیرند.  

در این مقاله از «مجله اینترنتی بیننده» سعی شده است تا شما را با انقلاب زمستانی و آیین های مختلف آن در کشورهای مختلف آشنا نماییم!

تانگ یوان
تانگ یوان
 

 

اینتی رایمی (Inti Raymi): در ژوئن هنگامی که انقلاب زمستانی در نیمکره جنوبی اتفاق می افتد، در پرو، اینتی رایمی یا "جشنواره خورشید" توسط اینکاها برپا می شود. 

قبل از ورود اسپانیایی ها و اروپایی ها، اینكاها سه روز قبل از انقلاب زمستانی روزه میگرفتند و قبل از طلوع فجر روز چهارم، دور هم جمع شده و منتظر طلوع آفتاب می شدند. سپس به راز و نیاز با بت ها پرداخته و برای خورشید قربانی می کردند؛ قربانی ها ، حیوانات یا حتی کودکان را شامل می شد. پس از فتح اسپانیا، تعطیلات ممنوع شد،  اما این جشن (با قربانی های ساختگی به جای واقعی) در قرن 20 احیا شد و هنوز هم جشن گرفته می شود. 

اینتی رایمی
اینتی رایمی

 

تی اوجی (Toji):  تی او جی، نام مراسم سنتی مربوط به انقلاب زمستانی در ژاپن است. این روز برای کشاورزان بسیار اهمیت دارد، چراکه نشان دهنده بازگشت خورشید است که برای رشد محصولاتشان مفید است. به منظور حمایت از خورشید برای بازگشت آتش بازی راه می اندازند و در انقلاب فصلی زمستان، آتش های عظیمی در کوه فوجی روشن می کنند.  

در این روز، اول از همه حمام نارنج می گیرند تا برای این شب تمیز و مرتب باشند. به این صورت که وان یا خزینه حمام را پر از نارنج می‌کنند؛ بخار آب در تماس با نارنج‌ بوی آن را بخود می‌گیرد و در فضا پخش می‌کند. آنها معتقدند با این کار انرژی های منفی از آن ها دور شده و تا آخر زمستان هم سرما نمی خورند.  خوردن میوه و سبزی هم بخش دیگری از جشن شب یلدای ژاپنی هاست. 

حمام نارنج ژاپنی ها در شب  یلدا
حمام نارنج ژاپنی ها در شب یلدا

 

سویال (Soyal): سویال نام روز انقلاب زمستانی، در میان سرخپوستان هوپی آریزونای شمالی است. جشن‌ها و مراسم این روز عبارتند از: تطهیر، رقص و گاهی‌اوقات اهدای هدیه. در این روز، سرخپوستان هوپی به استقبال کاچیناها (ارواح محافظ کوهستان) می‌روند. آنها عصاهایی برای دعا می‌سازند و از آن در سایر مراسم‌های خود نیز استفاده می‌کنند. 

 

عروسک های کاچینا
عروسک های کاچینا
 

 


 مید وینتر(Midwinter) در قطب جنوب: با توجه به تحقیقاتی که محققان انجام داده اند، حتی قطب جنوب نیز سهم خود را در جشن انقلاب زمستانی ایفا کرده است. در حالی که ما در نیمکره شمالی بیشترین ساعات روشنایی روز را می گذرانیم، در نیمکره جنوبی آنها نیمه زمستان (مید وینتر) را جشن می گیرند. این جشن ها شامل وعده های غذایی خاص، فیلم و حتی گاهی هدایای دست ساز است. 

آنتارکتیکا- قطب جنوب
آنتارکتیکا- قطب جنوب
 

 
 

روز سنت لوسیا (Saint Lucia): روز سنت لوسیا در وافع جشنواره نورهاست که در زمان انقلاب زمستانی در اسکاندیناوی جشن گرفته می شود. اگرچه این جشن برای احترام به سنت لوسیا، شهید مسیحی است، اما با سنتهای اولیه انقلاب زمستانی، مانند روشن کردن آتش برای دفع ارواح در طولانی ترین شب سال، همراه شده است. دختران به احترام سنت لوسیا، لباسهای سفید به تن می کنند و حلقه های گل شمع دار بر سر می گذارند. 

مراسم سنت لوسیا
مراسم سنت لوسیا
 
 
 

چاوماس چاوماس (Chaomos Chaomos) یا چاتارماس (Chatarmas): چاوماس چاوماس یا چارتاماس، جشنواره انقلاب زمستانی است که توسط قبیله کوچک کلاشا (The Kalasha) که در پاکستان نزدیک به مرز افغانستان زندگی می کنند، جشن گرفته می شود.  

این سنت ها شامل دختران و پسران جوانی است که آداب و رسوم فرهنگی را به جا می آورند و آن شب را با دعا و نیایش می گذرانند.  

 این جشنواره، جشن زندگی، خدایان و اجداد است که طی آن از شرکت کنندگان دعوت می شود تا روح خود را پاک کنند. افراد قبیله روح خود را با خون بز پاکساری می کنند و بدین منظور حدود 40 بز را قربانی می کنند. با خوردن میوه های خشک و رقص و پایکوبی جشن را به پایان می رسانند. 

چاوماس چاوماس
چاوماس چاوماس
 

 

در این مقاله از «مجله اینترنتی بیننده» سعی شده است تا شما را با انقلاب زمستانی و آیین های مختلف آن در کشورهای مختلف آشنا نماییم!

 همچنین گفته شده است که در برخی نقاط، مردان در این شب به حمام زمستانی می روند. اما حمام این شب با حمام های معمولی فرق دارد! این حمام باید ایستاده باشد و از صبح تا بعدازظهر آخرین روز پاییز انجام شود. اما نکته جالب این حمام این است که مردان حتما باید در هنگامی که روی سرشان آب می ریزند یک تکه نان هم در دستشان باشد. بعد از حمام جشن شروع می شود. این جشن که با آتش بازی همراه است با یک شام خوشمزه ادامه پیدا می کند: شکمچه بز!  

 

مِی فَنگ (Mayfang): جشنواره "می فنگ" با قرن ها در بالتستان پاکستان جشن گرفته می شود. "می فنگ" جشنواره ای با قدمت چند قرن است که در منطقه بالتستان پاکستان برگزار می شود. مردم بالتی این جشنواره سه روزه را به مناسبت پایان طولانی ترین شب سال جشن می گیرند. مردم با دراختیار گرفتن مشعل های ساخته شده از چوب ، در این روز می رقصند ، جشن می گیرند و شادی می کنند. 

جشنواره می فنگ
جشنواره می فنگ

 

جشن دیوالی (Diwali): یکی از جشن هایی که در این ایام در هندوستان برگزار می شود، جشن "دیوالی" است که در ابتدای زمستان برگزار می‌شود و دیگری جشن"هولی" است که در پایان زمستان برگزار می‌شود. که با آن به استقبال بهار می‌رویم.

دیوالی در هند یک جشن پنج روزه است که در تمامی هند برگزار می‌شود و قدمتی چند هزارساله دارد که مردم در طول این چند شبانه روز کوچه‌ها و خیابان‌هایشان را با چراغ و فانوس تزیین می‌کنند، به شادی می‌پردازند، دعا می‌خوانند و به خانه‌های یکدیگر می‌روند.

فستیوال دیوالی
فستیوال دیوالی
 

جشن هولی هم یک جشن مذهبی است که هندی‌ها در آن به مناسبت تمام شدن زمستان روی هم رنگ می‌پاشند و به پایکوبی و شادی می‌پردازند.

 

هاگمانِی (Hogmanay): در اسکاتلند برای شب یلدا مراسمی برگزار می شود که شبیه مراسم چهارشنبه سوری ما ایرانی هاست! همین که شب یلدا می شود یک نفر که حتما باید موهای سیاه و بلند داشته باشد برای گرفتن خوراکی های خوشمزه به جلوی در خانه همسایه ها می رود.

هاگمانی در اسکاتلند
هاگمانی در اسکاتلند
 

 

ویلکا کوتی (Willka Kuti): جشن انقلاب زمستانی بولیوی، معروف به "ویلکا کوتی" (بازگشت خورشید ، در آیمارا)، با مراسمی در محل باستان شناسی تیاهواناکو ، که در 80 کیلومتری (50 مایلی) غرب لاپاز واقع شده است، برپا می شود. در این مراسم مردم دستهای خود را برای دریافت اولین پرتو طلوع خورشید در مراسم انقلاب زمستانی در تیاهوناکو بلند می کنند.

ویلکا کوتی
ویلکا کوتی
 

 

تیوگو (Tiougou) یا باسارا (Bassara): موسي ها در بورکینا فاسو سالانه براي مردگان و اجدادشان ميهماني مي كنند. این جشن تیوگو یا باسارا نام دارد که در مناطق دیگر به آن پِیلِیگا Péléga نیز می گویند. این جشن در ماه دسامبر جشن گرفته می شود، زمانی که همه ارزن ها برداشت شده و هوای سرد فرا رسیده است. در این جشن چند مرغ نیز قربانی می شوند. در آن روز هیچ کس کار نمی کند، اما مردم غذا می خورند، می نوشند و استراحت می کنند.

Tiougou
Tiougou

 

جانکانو (Junkanoo): در باهاما، واقع در آفریقای مرکزی، انقلاب زمستانی به عنوان یک کارناوال بالماسکه جشن گرفته می‌شود. در این تاریخ کارناوال‌های رنگارنگ در خیابان به راه می‌افتد. در این فستیوال، مردم با لباس‌های عجیب و غریبی مثل کله گاو، پیکر اسب، فرشته و… به خیابان‌ها می‌آیند و موسیقی‌های آیینی شان را می‌نوازند تا به استقبال زمستان بروند. این مراسم در باهاما، غرب آفریقا، جامائیکا و قسمت‌هایی از کارولینا و ویرجینیا دیده می‌شود.

جانکانو
جانکانو
 

 

کلیادا (Koliada): این جشن در روسیه نیز از دیر باز، از روزگاری که هنوز مسیحیت به آن جا راه نیافته بود، به مدت 12 روز پر سرور و پر آئین با آداب ویژه ای برگزار می شده است و گویا هنوز هم در میان دهقانان و روستائیان معمول است.

در روسیه جشن یلدا، عید سالانه دهقانان و روستائیان بود. پختن نان شیرینی محلی به صورت موجودات زنده، بازی های محلی گوناگون، کشت و بذر پاشی به صورت تمثیلی و باز سازی مراسم کشت، پوشانیدن سطح کلبه با چربی، گذاشتن پوستین روی هره پنجره ها، آویختن پشم از سقف، پاشیدن گندم به محوطه حیاط، ترانه خوانی و رقص و آواز و مهم تر از همه قربانی کردن جانوران از آیین های ویژه این جشن بوده و هست.

یکی دیگر از آیین های شب های جشن، فالگیری بود و پیشگویی رویدادهای احتمالی سال آینده. همین آیین ها در روستاهای ایران نیز کم و بیش به چشم می خورند که نشان از همانندی جشن یلدا در ایران و روسیه دارند.

در روسیه هم مردم طولانی‌ترین شب سال را به دعا و نیایش می‌پردازند و غذای مرسوم شان نان و پنیر و عسل است. آنها با ریسه کشیدن خیابان‌ها و روشن کردن چراغ‌های رنگین، به استقبال زمستان می‌روند و در طولانی‌ترین شب سال‌شان کلوچه‌های خانگی به یکدیگر هدیه می‌دهند.

انقلاب زمستانی در روسیه
انقلاب زمستانی در روسیه
 

 

شب یلدا در افغانستان:

افغانستان تا چند قرن پیش جزیی از خاک ایران به حساب می‌آمده است مسلماً مردمش از لحاظ فرهنگی مشترکات زیادی با ایرانی‌ها دارند. در افغانستان هم جشن یلدا تقربیا مثل ایران است؛ مردم سفره مخصوص یلدا می چینند و آن را پر از میوه و آجیل های خوشمزه می کنند. دو میوه اصلی سفره، انار و هندوانه است که سرخی آن ها نمادی از سرخی خورشید است. مردم حتما این شب را در کنار بزرگان خانواده می گذرانند و دورهمی های شادی دارند و تا پاسی از شب بیدار می‌مانند.

 

شب یلدا در تاجیکستان:

ایران و تاجیکستان هر دو از یک فرهنگ‌اند. این تنها مرزهای جغرافیایی است که باعث جدا افتادن تاجیکستان از ایران شده است و در نهایت ریشه و منشا هر دو کشور به یک فرهنگ و تمدن باز می‌گردد.

مراسم شب یلدا، در روستاهای تاجیکستان پررنگ‌تر از شهرهای آن برگزار می‌شود. شب یلدا در تاجیکستان مانند ایران پر شور و حال نیست و دلیل آن هم به این برمی‌گردد که تاجیکستان بیش از 100سال تحت سلطه شوروی بوده و همین هم باعث شده است تا بخشی از این آداب و رسوم باستانی در بین مردم تاجیکستان کمرنگ بشود.

مردم تاجیک، یلدا را با جمع شدن در دور سفره یلدا برگزار می کنند و از انار، هندوانه، آجیل و تنقلات برای پر کردن سفره استفاده می کنند. دیگر مراسم این شب پختن نان شیرینی های خوشمزه است که به شکل موجودات زنده هستند. تعدادی از مردم  قدیمی در روستاها در این شب جدار پنجره ها را با پوستین پر می کنند، از سقف چرم آویزان می کنند و به محوطه حیاط گندم می پاشند. آن ها در این شب فال می گیرند تا اتفاقات سال آینده را پیشگویی کنند.

مردم در این شب لباس مخصوص و ضخیم می‌پوشند که رنگارنگ است. هندوانه و انار را شاید بتوان نماد مسلم این شب باستانی در بین فارسی‌زبان‌ها دانست.

در شب یلدا در تاجیکستان هرکس باید یک انار کامل بخورد چون باور مردم این است که این میوه در شب یلدا شفابخش‌تر از گذشته می‌شود. ولی نکته جالب توجه این است که در کنار انار و هندوانه یکی از غذاهای ویژه‌ای که مردم تاجیکستان برای شب یلدا تهیه می‌کنند«گندم بریان» است. آنها هم حافظ می‌خوانند و برای بیماران یا جوانان دم بخت فال می‌گیرند.

 

شب یلدا در آذربایجان:
شب یلدا در آذربایجان مانند ایران موردتوجه است و مردم آذربایجان سعی می‌کنند این شب را جشن بگیرند. در این شب در آذربایجان همانند ایران سفره یلدا پهن می‌شود؛ انار، هندوانه، غذاهای خوشمزه، شیرینی و آجیل بر روی آن قرار می‌دهند و در نهایت  در پایان جشن دعای شکرانه توسط بزرگ فامیل خوانده می‌شود. یکی دیگر از رسومات آذربایجان نوازندگی و خوانندگی فی البداهه عاشیق‌ها است، داستان‌هایی که عاشیق‌ها در شب یلدا می‌گویند از افسانه‌های بسیار دور در این کشور نشات می‌گیرد.

شاید به این مطالب هم علاقه مند باشید
هنر سوخته نگاری بر روی چوب
هنر سوخته نگاری بر روی چوب

پیروگرافی یا همان سوخته نگاری ، هنر تزئین چوب یا سایر مواد با علائم سوختگی ناشی از کاربرد کنترل شده یک شی داغ شده مانند پوکر(سیخ شومینه یا مفتول) است.

فرهنگ و هنر 1399/09/17 مشاهده مطلب

شب یلدا
شب یلدا

این جشن انقلاب زمستانی، با قدمتی 7000 ساله، در 30 آذر هر سال برگزار می شود و یکی از باستانی ترین جشنواره های پارسی به شمار می رود.

فرهنگ و هنر 1399/10/01 مشاهده مطلب

شب یلدا در ایران
شب یلدا در ایران

این مطلب به شما کمک خواهد کرد تا با رسوم مختلف مردم در نقاط مختلف ایران عزیزمان آشنا شوید.

فرهنگ و هنر 1399/10/01 مشاهده مطلب

آیین‌های زمستانی در ایران
آیین‌های زمستانی در ایران

از دیرباز در میان ایرانیان، زمستان، با توجه به نوع شدت سرما به دو چله تقسیم می شده است؛ افسانه هایی شنیدنی نیز در مورد جنگ دو چله وجود دارد!

فرهنگ و هنر 1399/10/08 مشاهده مطلب

زنان مسن و موهای بلند: اغوا کننده یا نامناسب
زنان مسن و موهای بلند: اغوا کننده یا نامناسب

با پا به سن گذاشتن، سبک و استایل و سایر عادتها تنظیم می شوند و این امر شامل نحوه درست کردن موها نیز می‌شود. پس با ما همراه باشید!

فرهنگ و هنر 1399/12/11 مشاهده مطلب

نویسنده و مترجم افتخاری مجله اینترنتی بیننده شوید
نویسنده و مترجم افتخاری مجله اینترنتی بیننده شوید

نویسنده و مترجم افتخاری مجله اینترنتی بیننده شوید و استعداد خود در نویسندگی و ترجمه را به رایگان و با نام خود به دیگران نشان دهید.

فرهنگ و هنر 1399/12/19 مشاهده مطلب

لطفاً صبر کنید